İnsanlarda görülen sinek hastalığı Miyaz nedir ?

İnsanlarda görülen sinek hastalığı Miyaz nedir ?

Miyaz (myiasis) terimi ilk defa 1840 yılında Hope tarafından özellikle bazı sinek (Diptera) larvalarının insanlarda yol açtığı hastalığı tanımlamak için kullanıldı. Miyaz’a sinek hastalığı manası verilebilir. İlk zamanlar yer solucanları üzerinde, at sineği larvalarının yapmış olduğu tahribata da miyaz denmişse de, daha sonraları bu hastalıkta bazı sinek larvalarının normal gelişmelerinin kısmen veya tamamen omurgalı bir hayvan vücuduna geçmesi ve burada patolojik bir yaraya sebep olması şartı aranmıştır.

İnsanlarda görülen sinek hastalığı Miyaz nedir ?

Günümüzde, bazı sinek larvalarının, en azından hayatlarının belli bir periyodunda insan yahut omurgalı hayvanların canlı veya ölü dokuları, vücut sıvıları veya hazmedilmiş gıda maddeleriyle beslenmeleri ile oluşan patolojik durum olarak tarif edilmektedir.

Hadise sinek açısından değerlendirildiğinde, sinek aslında neslinin devamı maksadıyla larva veya yumurtasını nemli dokulara bırakıp, yeni nesillerin meydana gelmesine vesile olmaktadır. Miyaz sinekleri, bilhassa köylerde, hayvancılığın yoğun olduğu bölgelerde daha çok görülen iri cüsseli, mavi, yeşil, sarı veya boz renkli sineklerdir.

Bu sineklerin erişkinleri serbest bir hayat sürerken, bazı türlerinin larvaları parazitik hayat sürdürmekte, yani beslenmeleri için mutlaka başka organizmalara ihtiyaç duymaktadır. Bazı türlerine dünyanın her yerinde; bazılarına ise, lokal bölgelerde rastlanan bu sinekler daha çok tropikal ve subtropikal ülkelerde görülür.

Miyaz sinekleri genellikle sıcak ve kuru iklime uygun bir fizyolojiye sahip yaratılmışlardır. Erişkinliğe geçme süreleri hava sıcaklığı ile yakından alakalıdır. Bazı türler yumurtlarken, bazı türler ise, larva doğurmaktadır. Hayat devreleri, yumurta (bazı türlerde doğrudan larva doğar), larva, pupa ve erişkin şeklindedir.

Sıcak yaz aylarında sineklerde yumurtadan erişkin oluncaya kadar bütün evrim 10 günde tamamlanır. Bir yaz boyunca 10-12 nesil ortaya çıkar. Erişkin sinekler 5-10 gün yaşar ve bu süre içerisinde hiç gıda alamazlar.

Miyaz sinekleri yumurtalarını konaklarının (omurgalı canlının) kılları üzerine yapıştırır. Daha sonra yumurtadan çıkan larvalar deriyi delerek deri altından hareket eder ve hayvanın sırt derisi altına yerleşir. Üçüncü döneme gelen larvalar 12-15 mm boya ulaşır, rengi koyulaşır ve bir sonraki yılın ilkbahar aylarında deriyi terk eder ve toprağa düşerek pupa safhasına girer.

Miyaz sineklerini, sebep oldukları hastalıklara göre üç gruba ayırmak mümkündür.

Birinci gruptaki sinekler, larvalarının gelişmesi için mutlak surette canlı dokulara ihtiyaç duyarlar, aksi takdirde hayatlarını sürdüremezler (Gastrophilidae, Calliphoridae, Oestridae, Hypodermatidae türleri gibi).

İkinci gruptakilerin, hayatlarını sürdürme aralığı daha geniştir. Bunlar, yumurtalarını birkaç çeşit kadavra veya bozulmaya başlamış et üzerine bırakabilen sinek türleridir (Sarcophaga, Wohlfahrtia türleri gibi).

Bozulmaya başlamış dokuları yiyen bu tip sinekler, diğerlerinden farklı olarak aynı zamanda bir şifa vesilesi olarak da kullanılmaktadır. Bu tip sinek larvaları laboratuvarda yetiştirilir, iyileşmeyen kangrenleşmiş yaralardaki çürük dokuları yemeleri ve iyileşme sürecini hızlandırmaları sağlanır.

insanlarda-gorulen-sinek-hastiligi-miyaz-nedir-ilgincbirbilgi

Üçüncü gruptakiler ise, yumurtalarının veya larvalarının farkında olunmadan besinlerle ağızdan alınmasıyla sindirim sistemi miyazına, kirli sonda veya katater ile idrar yollarına bulaştırılarak idrar yolları miyazına sebep olan, çok geniş yaşama imkânına sahip türlerdir (Muscidae, Calliphoridae, Sarcophagidae türleri gibi).

Bütün bu gelişme farklılıkları, sineklerin biyolojik farklılıklarından kaynaklanmaktadır.

Miyaz hastalığı tedavisi, sinek larvalarının bulunduğu dokulardan uzaklaştırılması şeklinde yapılmaktadır. Sinek larvalarının sebep olduğu miyaz tipleri, klinik olarak larvaların insan vücudundaki yerleşme yerine göre isimlendirilmektedir. Buna göre;

Sağlam deri miyazı


Lârvanın deri içinde veya altında yaşayarak zarar vermesi hâlidir. Bu, deri yüzeyinden kan emme şeklinde sathî olabileceği gibi, lârvanın deriden girip deri altında tüneller açarak göç etmesi, yahut çıban şeklinde yaralar yaparak hastalığa sebep olmasıdır.

Yara miyazı

Bakımsız açık yaralara bırakılan yumurtalardan çıkan veya lârva olarak bırakılan türlerin oluşturduğu hastalık tablosudur. Bazı türlerin lârvaları yaralardaki ölü dokuları yiyerek, bazı türlerin lârvaları ise, hem ölü, hem de sağlam dokuları yiyerek beslenir ve civar dokularda tahribata yol açar. Bu hâl halk arasında, “yaranın kurtlanması” diye de adlandırılır.

Bağırsak miyazı

Sinek yumurta ve lârvaları besinlerle ağızdan alındıklarında çoğunluğu midede ölür, bir kısmı ise ince bağırsağa geçerek bağırsak miyazına sebep olur.

Hastada aylarca devam eden bulantı, kusma, iştahsızlık gibi sindirim sistemine ait belirtiler yanında, bazı sinir sistemi belirtileri de ortaya çıkar. Bağırsaktaki lârvalar bazı türlerde lârva olarak dışarı atılıp dışarıda pupaya dönüşürken, bazılarında bağırsakta pupaya dönüşür ve bu şekilde pupa olarak dışarı atılır.

İdrar yolları ve üreme yolları miyazı

Genellikle üstü açık uyuyan kişilerin idrar veya üreme yolları çıkışına sineğin yumurta veya lârvalarını bırakması ve lârvanın söz konusu kanallara girerek hastalık oluşturması hâlidir.

Korunmada temel prensip üstü açık yatmamaktır ki; kültürümüzdeki “üstü açık uyunmaması” düstûrunun edep ve hayâ dışındaki hikmetlerinden biri de bu olsa gerek.

Göz miyazı

Sineğin uçarken lârvasını uçarken tazyikli bir şekilde insanın gözünün içine atmasıyla oluşur. Göz içerisinde birçok lârva görülebilir. Lârvaların bırakılmasından çok kısa süre sonra gözde ileri derecede şişme, kızarıklık ve kaşıntı oluşur. Tedavi edilmeyen gözde, körlüğe kadar giden bir patoloji ortaya çıkabilir.

Kulak miyazı

Lârvaların kulağa bırakılması neticesi oluşur. Kulakta şiddetli ağrı, çınlama ile başlayan şikâyetler sağırlıkla neticelenebilir. Ayrıca kulak zarını delip orta kulağa geçen lârvalar, beyne ulaşıp ölüme sebep olabilirler.

Ağız ve diş eti miyazı

Sineğin lârva veya yumurtalarını ağıza bırakması neticesi oluşan miyaz şeklidir. Daha çok ağzı açık olarak dolaşan ve uyuyan kişilerde; özellikle de akıl hastalarıyla şuuru yerinde olmayan yatalak hastalarda görülür. Lârvalar, başta yumuşak damak olmak üzere, ağızdaki değişik dokuları delerek daha derinlere girerler ve o dokularla beslenerek gelişirler. Ağız içine bakıldığında lârvalar görülebilir. Hem görülenler, hem de daha derinlere girmiş olan lârvalar derhal çıkarılmalıdır.

Burun miyazı

Lârvaların burun boşluğuna yerleşmesi neticesi oluşur. Baş ağrısı ve burunda kaşıntı, şişlik, solunum güçlüğü, kanlı-cerahatli bir akıntı görülür. Tedavi edilmeyen vakalarda, lârvalar kıkırdak, doku ve kemikleri tahrip edebilir ve kafatası içerisinde bulunan sinüslere yerleşerek ölüme sebep olabilir.

Önceki yazımız Çin’deki Reed Flute Mağarası hakkında bilgiler vermektedir.

3D yazıcılar ve geliştirilmiş pek çok yeni cihaz sayesinde insanoğlu bazı şeyleri daha ufak yapmayı başardıkça ceplerimize daha fazla teknolojiyi

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Yorum Yaz